نسبت طلا به نقره می‌گوید مقدار یکسانی طلا چند برابر نقره قیمت دارد. در بازار جهانی حسابش یک تقسیم ساده است: قیمت هر اونس طلا بر قیمت هر اونس نقره. قیمت انس نقره خودش این شاخص و معنایش را توضیح داده است.
ولی وقتی با نرخ‌های ایران حساب می‌کنید، یک چیز وسط می‌آید که در بازار جهانی وجود ندارد: عیار.
نرخ طلا در ایران برای ۱۸ عیار اعلام می‌شود و نرخ نقره برای ۹۹۹. تقسیم مستقیم این دو غلط نیست — ولی عددی که می‌دهد همان نسبت جهانی نیست، چون یک طرفش آلیاژ است و طرف دیگر تقریباً فلز خالص.
این مقاله هر دو حساب را نشان می‌دهد و می‌گوید هرکدام جواب چه سؤالی است.
نسبت جهانی چطور حساب می‌شود؟
نسبت جهانی = قیمت هر اونس طلا ÷ قیمت هر اونس نقره
با قیمت‌های فرضی ۳۰۰۰ و ۴۰ دلار:
۳۰۰۰ ÷ ۴۰ = ۷۵
یعنی با ارزش یک اونس طلا می‌شود ۷۵ اونس نقره خرید. نرخ‌های مرجعش در انس طلا و انس نقره هست — ولی پیش از تقسیم، زمان ثبت هر دو نرخ را ببینید.
واحد وزن نتیجه را عوض نمی‌کند
در بازار جهانی اونس تروی به کار می‌رود، تقریباً ۳۱٫۱۰۳۵ گرم. چون قیمت هر دو فلز به‌ازای همین وزن اعلام می‌شود، واحد وزن در تقسیم حذف می‌شود. اگر همان قیمت‌ها را به هر گرم فلز خالص تبدیل کنید، نسبت تغییر نمی‌کند.
واحد پول هم همین‌طور: دو قیمت دلاری که بر هم تقسیم شوند، دلارشان حذف می‌شود. نسبت طلا به نقره عددی بی‌واحد است.
آیا می‌شود طلای ۱۸ عیار را بر نقرهٔ ۹۹۹ تقسیم کرد؟
بله، و جواب معنای روشنی دارد — فقط باید بدانید چه معنایی.
نسبت داخلی خام = قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار ÷ قیمت هر گرم نقرهٔ ۹۹۹
این می‌گوید قیمت یک گرم طلای ۱۸ عیار معادل قیمت چند گرم نقرهٔ ۹۹۹ است. برای کسی که می‌خواهد همین دو محصول را با هم بسنجد، عدد درستی است.
ولی با نسبت جهانی یکی نیست، و دلیلش عیار است.
طلای ۱۸ عیار یا ۷۵۰ طبق تعریف ۷۵ درصد طلای خالص دارد؛ یک گرمش ۰٫۷۵ گرم طلاست. نقرهٔ ۹۹۹ خلوص ۹۹٫۹ درصد دارد؛ یک گرمش ۰٫۹۹۹ گرم نقره است. تفاوت طلای ۱۸ و ۲۴ عیار و تفاوت نقره ۹۹۹ و ۹۲۵ این دو عدد را جداگانه باز کرده‌اند.
پس در تقسیم مستقیم، قیمت یک گرم آلیاژ با قیمت یک گرم فلز تقریباً خالص مقایسه می‌شود.
اختلاف عیار را چطور اصلاح کنیم؟
قیمت ضمنی هر گرم فلز خالص را از هر طرف دربیاورید: نرخ طلای ۱۸ عیار را بر ۰٫۷۵ و نرخ نقرهٔ ۹۹۹ را بر ۰٫۹۹۹ تقسیم کنید.
نسبت اصلاح‌شده = (طلای ۱۸ عیار ÷ ۰٫۷۵) ÷ (نقرهٔ ۹۹۹ ÷ ۰٫۹۹۹)
و این را می‌شود خیلی کوتاه‌تر نوشت:
نسبت اصلاح‌شده = نسبت خام × ۱٫۳۳۲
چون ۰٫۹۹۹ ÷ ۰٫۷۵ = ۱٫۳۳۲.
یک مثال کامل
با قیمت‌های فرضی — هر گرم طلای ۱۸ عیار ۶۰ واحد پولی، هر گرم نقرهٔ ۹۹۹ یک واحد:
نسبت خام: ۶۰ ÷ ۱ = ۶۰
قیمت ضمنی طلای خالص: ۶۰ ÷ ۰٫۷۵ = ۸۰
قیمت ضمنی نقرهٔ خالص: ۱ ÷ ۰٫۹۹۹ ≈ ۱٫۰۰۱۰۰۱
نسبت اصلاح‌شده: ۸۰ ÷ ۱٫۰۰۱۰۰۱ ≈ ۷۹٫۹۲
راه کوتاه: ۶۰ × ۱٫۳۳۲ = ۷۹٫۹۲. همان عدد.
تفاوت ۶۰ و ۷۹٫۹۲ اشتباه محاسباتی نیست. هرکدام جواب سؤال دیگری است: اولی «یک گرم طلای ۱۸ عیار چند گرم نقرهٔ ۹۹۹ می‌ارزد»، دومی «یک گرم طلای خالص چند گرم نقرهٔ خالص می‌ارزد».
سه جایی که این فرمول خراب می‌شود
وقتی نرخ از اول خالص است. اگر قیمتی که برداشته‌اید بر مبنای هر گرم فلز خالص حساب شده باشد، تقسیم دوبارهٔ آن بر ضریب عیار جواب را غلط می‌کند. اول ببینید نرخ مال چه چیزی است.
وقتی اجرت در قیمت هست. قیمت زیورآلات یا محصول فیزیکی، هزینهٔ ساخت و بسته‌بندی را هم در خود دارد. تقسیم بر ضریب خلوص این‌ها را حذف نمی‌کند — فقط عیار را اصلاح می‌کند.
وقتی دو نرخ هم‌زمان نیستند. نرخ صبح طلا کنار نرخ عصر نقره، نسبتی می‌دهد که هیچ لحظه‌ای در بازار وجود نداشته. هر دو عدد باید از یک زمان باشند.
این عدد چه می‌گوید و چه نمی‌گوید
نسبت طلا به نقره یک شاخص است، نه یک پیش‌بینی. می‌تواند سال‌ها در محدوده‌ای بماند و بعد جابه‌جا شود، و بالا یا پایین بودنش به‌تنهایی نمی‌گوید کدام فلز را باید خرید.
و نسبت محاسبه‌شده از نرخ‌های ایران با نسبت جهانی فاصله می‌گیرد، حتی بعد از اصلاح عیار. بازار داخلی عوامل خودش را دارد: نرخ ارز، عرضه و تقاضای محلی، و فاصلهٔ خریدوفروش هر فلز. پس فاصلهٔ این دو عدد را به‌تنهایی نشانهٔ خطا یا فرصت نگیرید.
اگر می‌خواهید ارزش فلزی یک قطعهٔ مشخص را حساب کنید، ماشین‌حساب طلا کار دیگری می‌کند و جای این نسبت را نمی‌گیرد.
جمع‌بندی
در بازار جهانی، نسبت طلا به نقره تقسیم ساده‌ای است و واحد وزن و واحد پول هر دو در آن حذف می‌شوند.
با نرخ‌های ایران دو عدد دارید، و هر دو درست‌اند:
نسبت خام — طلای ۱۸ عیار بر نقرهٔ ۹۹۹، که می‌گوید این دو محصول چه نسبتی با هم دارند.
نسبت اصلاح‌شده — همان عدد ضربدر ۱٫۳۳۲، که می‌گوید فلز خالص چه نسبتی با فلز خالص دارد و با نسبت جهانی قابل مقایسه است.
پس پیش از تقسیم، یک سؤال مقدم است: می‌خواهید دو محصول را بسنجید، یا دو فلز را؟ جواب آن تعیین می‌کند کدام عدد را لازم دارید.
ادامهٔ خواندن
گواهی سپرده شمش طلا چیست؟ تفاوت با شمش فیزیکی و صندوق طلا
هر گواهی سپردهٔ شمش طلا ۰٫۱ گرم شمش با حداقل عیار ۹۹۵ است، نه ۰٫۱ گرم طلای خالص. تفاوت آن با شمش فیزیکی و صندوق طلا، شرایط تحویل و هزینهها را بشناسید.
۸ دقیقه مطالعه
سکه گرمی بانکی یا پارسیان یکگرمی؟ تفاوت عیار، وزن و حباب
سکه گرمی بانکی و پارسیان یکگرمی وزن، عیار و مقدار طلای خالص یکسانی ندارند. تفاوت حباب و اجرت، روش مقایسهٔ هزینهٔ هر گرم طلا و شرایط فروش مجدد را بشناسید.
۷ دقیقه مطالعه
چرا شمش نقره سیاه یا لکهدار می‌شود؟ اثر بر عیار و قیمت
شمش نقره ۹۹۹ هم تیره می‌شود یا لکه می‌گیرد. تفاوت لکهٔ سیاه و سفید، اثر تغییر ظاهر بر عیار و فروش، روش نگهداری و زمان مناسب تمیزکاری را بشناسید.
۹ دقیقه مطالعه